ဖီႏိုင္းပ႐ိုပါေနာ္လမင္း (Phenylpropanolamine - PPA) ၏ ဆိုးက်ဳိးမ်ား

ဆက္လက္ဖတ္႐ႈရန္.....

အသည္းေျခာက္ေရာဂါ (Cirrhosis Of Liver - COL)

အသည္းေျခာက္ ေရာဂါဟာ အမ်ဳိးမ်ဳိးေသာ အေၾကာင္း မ်ားေၾကာင့္ အသည္း ဆဲလ္မ်ား ပ်က္စီးကာ ၎ေနရာ မ်ားတြင္ အနာ႐ြတ္ တစ္႐ွဴး (Scar Tissue) မ်ားက ေနရာယူ အစားထိုး ၀င္ေရာက္ လာျခင္း (Fibrosis) ေၾကာင့္ အသည္းရဲ႕ ပံုသဏၭာန္၊ လုပ္ငန္း ေဆာင္တာမ်ား ပ်က္စီး ယိုယြင္း လာျခင္း ျဖစ္ပါတယ္... အသည္းေျခာက္ ေရာဂါ ေၾကာင့္ ေသဆံုး ရျခင္းဟာ ေရာဂါ မ်ဳိးစံုေၾကာင့္ ေသဆံုး သူမ်ား (Death by Disease) ရဲ႕ စာရင္းမွာ ၁၂ ခုေျမာက္ မွာ ႐ွိပါတယ္.. US မွာေတာ့

1. အရက္ အလြန္ အကၽြံ တာ႐ွည္ သံုးစဲြျခင္း နဲ႔
2. အသည္းေရာင္ စီေရာဂါ ေၾကာင့္

အဓိက ျဖစ္ပြား ၾကပါတယ္..

အသည္းဟာ ခႏၶာကိုယ္ ရဲ႕ အေရးၾကီး လုပ္ငန္းမ်ား ကို အဓိက လုပ္ေဆာင္ ေပးရာ အစိတ္ အပိုင္း တစ္ခု ျဖစ္ျပီး ၀မ္းဗိုက္ အေပၚ ယာဖက္ပိုင္း မွာ တည္႐ွိ ပါတယ္.. အဓိက လုပ္ငန္းၾကီး (၂) မ်ဳိးအနက္ တစ္မ်ဳိးမွာ ခႏၶာကိုယ္ တြင္း လိုအပ္ တဲ့ ဓါတ္ပစၥည္း မ်ား (ဥပမာ - ေသြးခဲ ေစေသာ ပစၥည္း - Clotting Proteins) ထုတ္လုပ္ ေပးျခင္းနဲ႔ ေနာက္တစ္မ်ဳိး မွာ ခႏၶာကိုယ္ မွ မလိုအပ္ ေတာ့တဲ့ စြန္႔ပစ္ ပစၥည္း မ်ားကို ေခ်ဖ်က္ စြန္႔ထုတ္ ေပးျခင္း တို႔ ျဖစ္ပါတယ္.. ဒါ့ျပင္ ခႏၶာကိုယ္ အတြက္ လိုအပ္တဲ့ စြမ္းအင္ အျဖစ္ ဂလူးကို႔စ္ (Glucose) နဲ႔ လစ္ပစ္ အဆီဓါတ္ (Lipids) မ်ားကို ထိန္းခ်ဳပ္ လည္ပတ္ ေစပါတယ္.. အျခား ကိုယ္တြင္း အဂၤါမ်ား နဲ႔ မတူတဲ့ အခ်က္မွာ အသည္း အတြက္ အဓိက ေသြးေထာက္ပံ့ ေနျခင္းမွာ ေသြးလႊတ္ ေၾကာမွ အနည္း အက်ဥ္း သာျဖစ္ျပီး အူသိမ္ အူမၾကီး မွ လာေသာ ေပၚတယ္ ေသြးျပန္ေၾကာ (Portal Veins) မွသာ အမ်ား ဆံုး ေသြးေထာက္ ပံ့ေနျခင္း ျဖစ္ပါတယ္.. ေပၚတယ္ ေသြးျပန္ေၾကာ ဟာ အသည္း တြင္းသို႔ ေသြးေၾကာ ငယ္မ်ား (Sinusoids) အျဖစ္ ျဖာထြက္ ခြဲ၀င္ျပီး အသည္း ဆဲလ္ မ်ားနဲ႔ အနီးဆံုး အေန အထား ျဖတ္သန္း ပါတယ္.. ၎ကဲ့သို႔ အသည္း ဆဲလ္မ်ားနဲ႔ ေသြးေၾကာ ငယ္မ်ား (Sinusoids) ပူးတြဲ တည္႐ွိ မႈေၾကာင့္ ေပၚတယ္ ေသြးျပန္ ေၾကာမွ အာဟာရ နဲ႔ ဓါတ္ပစၥည္း မ်ားကို အသည္း ဆဲလ္မ်ား တြင္းသို႔ ပို႔ေဆာင္ျပီး အသည္း ဆဲလ္မ်ား မွ ဓါတ္ပစၥည္း မ်ားကို ေသြးေၾကာ တြင္းသို႔ ပို႔ေဆာင္ ေပးပါတယ္.. ထိုမွ တစ္ဆင့္ ေသြးေၾကာ ငယ္မ်ား စုစည္း ျပီး အသည္း ေသြးျပန္ေၾကာ (Hepatic Vein) အျဖစ္ ႏွလံုး သို႔ပို႔ေဆာင္ ေပးပါတယ္..

အသည္းေျခာက္ ေရာဂါ ျဖစ္ျပီ ဆိုရင္ အသည္း ဆဲလ္အမ်ားစု ပ်က္စီး ျပီး အနာ ႐ြတ္ တစ္႐ွဴး မ်ား အစားထိုး လာမႈ ေၾကာင့္ အသည္း ပံုသဏၭာန္ ပ်က္စီးကာ ေပၚတယ္ ေသြးျပန္ ေၾကာငယ္ မ်ားကို လည္း က်ဥ္းေျမာင္း ပိတ္ဆို႔ မႈျဖစ္ ေပၚေစ ပါတယ္.. ၎ကဲ့သို႔ ပိတ္ဆို႔ မႈေၾကာင့္ ေပၚတယ္ ေသြးဖိအား ျမင့္တက္ျခင္း (Portal Hypertension) ျဖစ္ေပၚကာ အသည္း ေျခာက္ ေရာဂါ လကၡဏာ မ်ား ေပၚေပါက္ လာပါတယ္.. ပံုမွန္ အသည္း ဆဲလ္မ်ား ေလ်ာ့နည္း လာ၍ အသည္း လုပ္ငန္း မ်ား တျဖည္းျဖည္း က်ဆင္း လာျပီး ေသြးခဲ ပစၥည္း မထုတ္ လုပ္ႏိုင္ မႈေၾကာင့္ ေသြးယိုစီး လြယ္ျခင္း၊ ခုခံမႈ စနစ္ က်ဆင္း ျခင္းေၾကာင့္ ပိုး၀င္ လြယ္ျခင္းနဲ႔ အတူ အျခား လကၡဏာ မ်ားလည္း ထပ္မံ ေပၚေပါက္ လာ ပါတယ္..

ေနာက္ထပ္ ထိခိုက္ တဲ့ လုပ္ငန္း တစ္ခု ကေတာ့ သည္းေျခ ရည္ (Bile) စြန္႔ထုတ္မႈ ပ်က္ျပား ျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္.. သည္းေျခရည္ ထုတ္လုပ္ ျခင္းဟာ အသည္း ဆဲလ္ မ်ားရဲ႕ လုပ္ငန္း မ်ားအနက္ တစ္ခု အပါ အ၀င္ ျဖစ္ပါတယ္.. သည္းေျခရည္ (Bile) ဟု ေခၚဆို ေသာ္လည္း စင္စစ္ သည္းေျခ မွ ထုတ္လုပ္ ျခင္း မဟုတ္ပဲ အသည္း ဆဲလ္ မ်ားမွ ထုတ္လုပ္ကာ သည္းေျခ အိတ္တြင္ ခဏ သိုေလွာင္ ထားျပီး သည္းေျခ ျပြန္ (Common Bile Duct) မွ တဆင့္ အူသိမ္ တြင္းသို႔ စီး၀င္ ပါတယ္.. သည္းေျခရည္ ၏ အဓိက လုပ္ငန္း ႏွစ္ရပ္မွာ အစာ ေျခဖ်က္ ျခင္းနဲ႔ ခႏၶာကိုယ္ မွ မလိုအပ္တဲ့ စြန္႔ပစ္ ပစၥည္း၊ အဆိပ္ အေတာက္ ပစၥည္း မ်ားကို အူသိမ္ အူမၾကီး မွတဆင့္ က်င္ၾကီး အျဖစ္ စြန္႔ထုတ္ ျခင္းပင္ ျဖစ္ပါတယ္.. အသည္း ေျခာက္ ေရာဂါ ျဖစ္ပြား ျပီဆိုလွ်င္ သည္းေျခ ျပြန္ လမ္းေၾကာင္း ေလးမ်ား ပိတ္ဆို႔ မႈေၾကာင့္ အစာ ေျခဖ်က္အား နည္းလာျခင္း၊ သည္းေျခ ရည္မွ တဆင့္ ဘီလီ ႐ူဘင္ (Bilirubin) အ၀ါ ေရာင္ဓါတ္ မ်ား မစြန္႔ထုတ္ ႏိုင္မႈ ေၾကာင့္ အသား ၀ါျခင္း ျဖစ္ေပၚ လာပါတယ္..

အသည္း ေျခာက္ျခင္း ျဖစ္ပြား ေစေသာ အေၾကာင္း မ်ားမွာ

• အရက္ကို အလြန္အကၽြံႏွင့္ တာ႐ွည္ ေသာက္သံုးျခင္း (Long-term heavy drinking of alcohol)
  • အရက္ကို အလြန္ အကၽြံ (၁၀) ႏွစ္ ခန္႔ ေသာက္ျခင္းဟာ အသည္းေျခာက္ ေရာဂါ ျဖစ္ပြား ႏိုင္ေၾကာင္း ေတြ႔႐ွိရ ပါတယ္..
• အသည္းေရာင္ ဘီႏွင့္ စီေရာဂါ ႐ွိသူမ်ား
  • အသည္းေရာင္ ဘီႏွင့္စီ ေရာဂါပိုး ႐ွိသူ ေတြမွာ အခ်ိန္နဲ႔ အမွ် အသည္းဆဲလ္ မ်ားကို ပ်က္စီး ေစတဲ့ အတြက္ အသည္း ေျခာက္ျခင္းကို ဆယ္စုႏွစ္ ေက်ာ္ၾကာ လာပါက ျဖစ္ပြား တတ္ပါတယ္..
• အရက္ေၾကာင့္ မဟုတ္ေသာ အသည္း အဆီဖုံး ေရာဂါ (Non-Alcoholic fatty Liver Disease)
  • အသည္း႐ွိ အဆီမ်ား ဟာေနာက္ဆံုး အနာ႐ြတ္ တစ္ရွဴးမ်ား အျဖစ္ ေျပာင္းလဲ တည္ေဆာက္ တတ္ျပီး အသည္းေျခာက္ျခင္း ျဖစ္ေပၚ လာေစ ပါတယ္.. အ၀လြန္ျခင္း၊ ဆီးခ်ဳိ ေသြခ်ဳိ ေရာဂါ၊ ႏွလံုး ေသြးေၾကာ ဆိုင္ရာ ေရာဂါ မ်ားနဲ႔ ဆက္စပ္မႈ ႐ွိပါတယ္..
• သံဓါတ္စုပ္ယူမႈမ်ားေသာေရာဂါ (Hemochromatosis)
  • မ်ဳိး႐ိုး လုိက္တတ္တဲ့ ေရာဂါ တစ္မ်ဳိး ျဖစ္ျပီး အူမွ သံဓါတ္ စုပ္ယူမႈ မ်ားကာ ခႏၶာ ကိုယ္တြင္း သံဓါတ္မ်ား စုပံု လာျခင္းေၾကာင့္ အသည္းေျခာက္ ျခင္း၊ ဆီးခ်ဳိ ေသြးခ်ဳိ ေရာဂါ၊ ေဂါက္ ကဲ့သို႔ ေရာဂါ တစ္မ်ဳိး၊ ႏွလံုး ၾကြက္သား ေရာင္ရမ္းျခင္း တို႔ ျဖစ္ေပၚ တတ္ပါတယ္.. Wilson's disease, Cystic Fibrosis, alpha-1 antitrypsin deficiency, galactosemia, glycogen storage disease စတဲ့ မ်ဳိး႐ိုး လိုက္ေသာ ေရာဂါ မ်ားေၾကာင့္လည္း အသည္း ေျခာက္ျခင္း ျဖစ္ေပၚ ေစပါတယ္..
• မိမိ ခႏၶာကိုယ္ ခုခံမႈစနစ္မွ အသည္းဆဲလ္မ်ားအား မွားယြင္းတိုက္ခိုက္ျခင္း (Autoimmune hepatitis)
  • အခ်ဳိ႕ေသာ မ်ဳိး႐ိုး ဗီဇ တစ္မ်ဳိး ႐ွိတဲ့ သူမ်ားမွာ ခႏၶာကိုယ္ ခုခံမႈ စနစ္မွ အသည္းဆဲလ္ မ်ားအား မွားယြင္း တိုက္ခိုက္ မႈေၾကာင့္ အသည္း ဆဲလ္မ်ား ေရာင္ရမ္း ပ်က္စီးျပီး ေနာက္ဆံုး အသည္း ေျခာက္ျခင္း ျဖစ္ေပၚ ေစပါတယ္.. ဒီလို ျဖစ္ပြား သူေတြရဲ႕ ၇၀% ဟာ အမ်ဳိး သမီးမ်ား ျဖစ္ၾက ပါတယ္..
• သည္းေျခ လမ္းေၾကာင္း ေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ အသည္းေျခာက္ျခင္း
  • Primary Biliary Cirrhosis, Primary Sclerosing Cholangitis, Blockage of Bile Duct (သည္းေျခ ျပြန္ပိတ္ ဆို႔ျခင္း) စတဲ့ ေရာဂါ မ်ားေၾကာင့္ လည္း အသည္း ေျခာက္ျခင္း ျဖစ္ေပၚ ေစပါတယ္..
• အဆိပ္အေတာက္ ပစၥည္းမ်ားႏွင့္ ေဆး၀ါးမ်ားေၾကာင့္ အသည္းေျခာက္ျခင္း (Toxic Hepatitis)
  • အသည္းကို အဆိပ္အေတာက္ ျဖစ္ေစတဲ့ ေဆး၀ါးမ်ား (Hepatotoxic Drugs)၊ ဓါတု ပစၥည္းမ်ား (Chemicals)၊ အသည္းတြင္း ကပ္ပါး ေကာင္ ပိုးစဲြ နာမ်ား (Parasitic Infection)၊ ႏွလံုး ယာဖက္ျခမ္း ေရာင္ရမ္း ညွစ္အားနည္း မႈေၾကာင့္ အသည္းတြင္ ေသြးစုပံု ခံရျခင္း ေရာဂါ (Cardiac Cirrhosis) တို႔ေၾကာင့္ အသည္း ေျခာက္ျခင္း လည္း ျဖစ္ေပၚ ေစတတ္ ပါတယ္..

အသည္းေျခာက္ျခင္း ရဲ႕ ကနဦး လကၡဏာမ်ားမွာ သိသာ ထင္႐ွားစြာ မျပသ ေသာ္လည္း တျဖည္းျဖည္း ေရာဂါ တိုးတက္ လာပါက ႏံုးေခြ အားေလ်ာ့လာျခင္း၊ အစား အေသာက္ ပ်က္လာျခင္း၊ ပ်ဳိ႕အန္ ခ်င္စိတ္ ျဖစ္ေပၚ လာျခင္း၊ ကိုယ္ အေလးခ်ိန္ ေလ်ာ့လာျခင္း၊ ဗိုက္နာ ဗိုက္ကယ္ ျဖစ္လာ တတ္ျခင္း၊ တစ္ကိုယ္လံုး ယားယံ လာတတ္ ျခင္း၊ ပင့္ကူ ကဲ့သို႔ ျဖာထြက္ ေနေသာ အနီေရာင္ အကြက္ မ်ား (Spider Naevi) ျဖစ္ေပၚ လာတတ္ျခင္း တုိ႔ ျဖစ္ ပါတယ္.. ေရာဂါ တျဖည္း ျဖည္း တိုးတက္ လာျပီး ေနာက္ပိုင္း လကၡဏာ မ်ားနဲ႔ ေနာက္ဆက္တြဲ ဆိုးက်ဳိး (Complications) မ်ားမွာ...

• ေရဖ်ဥ္းစြဲလာျခင္း (Ascites)
  • ေရာဂါ တုိးတက္ လာျခင္းနဲ႔ အတူ ၀မ္းဗိုက္ အတြင္း ေရမ်ား စုလာမႈ ေၾကာင့္ ေရဖ်ဥ္း ျဖစ္ေပၚ လာျပီး၊ ေျခေထာက္ တစ္႐ွဴးမ်ားတြင္း ေရစု လာပါက ေျခေထာက္ ေဖာေရာင္ ျခင္းမ်ား ျဖစ္ေပၚ လာပါတယ္..
• မ ေဟာ္မုန္း အီစထ႐ိုဂ်င္ဓါတ္ မ်ားလာျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာေသာ လကၡဏာမ်ား
  • အသည္း ဆဲလ္မ်ားမွ အီစထ႐ို ဂ်င္ဓါတ္ ကို မေခ်ဖ်က္ မစြန္႔ထုတ္ ႏိုင္ေတာ့ ၍ ေသြးတြင္း စုပံု လာျပီး အမ်ဳိးသားမ်ား ရင္သား ၾကီးထြား လာျခင္း (Gynaecomastia)၊ ကာမဂုဏ္စိတ္ နည္းလာျခင္း(Loss of sexual drive)၊ ျမံဳတတ္ျခင္း (Infertility)၊ ပန္းေသ တတ္ျခင္း (Impotence)၊ ေ၀ွးေစ့ မ်ားက်ဳံလွီ လာျခင္း (Testicular atrophy) တို႔ ျဖစ္ေပၚ တတ္ပါတယ္..
• ေသြးထြက္/ ေသြးေျခဥ လြယ္လာျခင္း (Bruising and Bleeding)
  • အသည္းဆဲလ္ မ်ားမွ ေသြးခဲ ေစတဲ့ ပရိုတိန္း ဓါတ္မ်ား မထုတ္လုပ္ ႏိုင္မႈ ေၾကာင့္ ေသြးထြက္ လြယ္ျခင္း၊ ေသြးေျခဥ လြယ္ျခင္း ျဖစ္ေပၚ လာပါတယ္..
• ေပၚတယ္ ေသြးဖိအား ျမင့္တက္ျခင္း (Portal Hypertension)
  • ဒီလို ေသြးဖိအား ျမင့္တက္ ျခင္းအားျဖင့္ အစာမ်ဳိ (Esophagus) ႐ွိ ေသြးေၾကာ မ်ား ေဖာင္းလာျပီး ေပါက္ထြက္ ကာ ေသြးအန္ ျခင္း ျဖစ္ေပၚ လာႏိုင္ ပါတယ္.. အဲဒီလို ေသြးေၾကာ ေပါက္ ေသြးအန္ ျခင္းဟာ အေရးေပၚ အေျခ အေန ျဖစ္လို႔ အလွ်င္ အျမန္ ေဆးကု သမႈ ခံယူ ရပါမယ္.. ေပၚတယ္ ေသြးဖိအား ျမင့္တက္ ျခင္းေၾကာင့္ ေဘလံုးလည္း တျဖည္းျဖည္း ၾကီးလာကာ (Splenomegaly) ေသြးျဖဴဥ (White Blood Cells)၊ ေသြးမႊားဥ (Platelets) အေရ အတြက္ က်ဆင္း လာပါတယ္.. ခ်က္တစ္၀ိုက္မွ ေသြးေၾကာမ်ား ေဖာင္းလာျခင္း (Caput Medusa) လည္း ျဖစ္ေပၚ တတ္ပါတယ္..
• အသား၀ါလာျခင္း (Jaundice)
  • အသည္း ေျခာက္ျခင္း ျဖစ္ေပၚ လာလွ်င္ သည္းေျခ လမ္းေၾကာင္း ေလးမ်ား ပိတ္ဆို႔ မႈျဖစ္ပြား ျပီး အ၀ါဓါတ္ (Bilirubin) မ်ား မစြန္႔ ထုတ္ႏိုင္ သျဖင့္ အသား၀ါျခင္း ျဖစ္ေပၚ လာပါတယ္..
• အသည္းေၾကာင့္ ဦးေႏွာက္အဆိပ္သင့္ျခင္း (Hepatic Encephalopathy)
  • အဆိပ္ အေတာက္ ဓါတ္မ်ား အသည္း ေျခာက္ျခင္း ျဖစ္သျဖင့္ မစြန္႔ ထုတ္ႏိုင္တဲ့ အခါ ၎ဓါတ္ မ်ားဟာ ဦးေႏွာက္ တြင္စုပံု ျခင္းေၾကာင့္ စိတ္႐ႈပ္ ေထြးတတ္ျခင္း၊ ဂေယာင္ ေခ်ာက္ခ်ား ျဖစ္ျခင္း၊ မွတ္ဥာဏ္ ေပ်ာက္ဆံုးျခင္း၊ အာ႐ံု စုစည္းမႈ မ႐ွိ ေတာ့ျခင္း၊ သာမန္ အလုပ္ ကိုပင္ မလုပ္ ႏိုင္ေတာ့ျခင္း၊ အိပ္ခ်ိန္ မမွန္ ေတာ့ျခင္း အစ ႐ွိတဲ့ လကၡဏာမ်ား ျဖစ္ေပၚ တတ္ပါတယ္..
• ေက်ာက္ကပ္လုပ္ငန္းက်ဆင္းလာျခင္း (Hepatorenal Syndrome)
  • အသည္းေျခာက္ ျခင္းေၾကာင့္ ေက်ာက္ကပ္ သို႔ ေသြးပို႔ လႊတ္မႈ နည္းသြားျပီး ႐ုတ္တရက္ ေက်ာက္ကပ္ လုပ္ငန္း က်ဆင္းျခင္း (Acute Renal Failure) ျဖစ္ေပၚ ေစပါတယ္..
• အသည္းကင္ဆာျဖစ္တတ္ျခင္း (Hepatocellular Carcinoma)
  • အသည္း ေျခာက္သူမ်ား ဟာ အသည္းကင္္ဆာ အျဖစ္ ေျပာင္းလဲ တတ္ပါတယ္..

အသည္းေျခာက္ျခင္းကို သိေစႏိုင္တဲ့ စစ္ေဆး စမ္းသပ္ နည္းမ်ားမွာ လူနာ ၏ အရက္ ေသာက္ခဲ့ ဖူးေသာ ရာဇ၀င္ ႐ွိမ႐ွိ ေမးျမန္း ျခင္း၊ လူနာ အား အသည္းေျခာက္ ေရာဂါ လကၡဏာ မ်ား စမ္းသပ္ ႐ွာေဖြ ျခင္း၊ ဓါတ္ခြဲ ခန္းစစ္ ေဆးနည္း မ်ား၊ တီဗြီ ဓါတ္မွန္ (Ultrasound)၊ Computerized Tomography (CT Scan)၊ Magnetic Resonance Imaging (MRI Scan)၊ ေနာက္ဆံုး အဆင့္ အသည္း အသားစ နမူနာ ယူ၍ စမ္းသပ္ ျခင္း (Liver Biopsy) စသည့္ နည္းမ်ား ျဖင့္ သိ႐ွိ ႏိုင္ပါတယ္.. စမ္းသပ္ နည္းမ်ား ကို အေသးစိတ္ မေဖာ္ ျပေတာ့ပါ..

ကုသနည္းမ်ား မွာ အဓိက ရည္႐ြယ္ခ်က္ (၄) ခ်က္ျဖင့္ ထား႐ွိ ကုသ ဖို႔လိုအပ္ ပါတယ္..

1. အသည္းကို ထပ္မံ ထိခိုက္မႈ မ႐ွိေအာင္ ေနထိုင္ ျပဳမူ ရပါမယ္..
2. ေနာက္ဆက္တြဲ ဆိုးက်ဳိး လကၡဏာမ်ား (Complications)႐ွိပါက ကုသ မႈေပးရ ပါမယ္..
3. အသည္း ကင္ဆာ မျဖစ္ေစရန္ စစ္ေဆး တားဆီး ကုသ ေပးရ ပါမယ္..
4. ေနာက္ဆံုး အဆင့္ အသည္း လဲလွယ္ အစားထိုး ကုသ ေပးေရး ပင္ ျဖစ္ပါတယ္..

အသည္း ေျခာက္ျခင္း ျဖစ္ေစေသာ မူလ အေၾကာင္းရင္း၊ အသည္း ေျခာက္ျခင္း အနည္း/ အမ်ား အဆင့္ အေျခ အေန၊ ေနာက္ဆက္ တြဲဆိုးက်ဳိး လကၡဏာ မ်ား ႐ွိမ႐ွိ ေပၚတြင္ မူတည္ ျပီး ကုသမႈ ေပးရ ပါတယ္.. အသည္း ေျခာက္သူ အဖို႔ အာဟာရ ျပည့္၀ ေသာ အစာ ကို စားသံုးရန္ လိုအပ္ ျပီး ဗီတာမင္ စံု အားေဆး (Multivitami) တစ္ေန႔ တစ္ၾကီမ္ ေသာက္ေပး သင့္ ပါတယ္.. အသည္း ေျခာက္ျခင္း တုိးတက္ လာတာ နဲ႔အမွ် ဆိုဒီယမ္ (ဆား) ပါ၀င္တဲ့ အစာမ်ားကုိ ေ႐ွာင္ၾကဥ္ ရပါမယ္.. အရက္ နဲ႔ အျခား ဘီယာ၊ ၀ိုင္၊ အလားတူ အသံုး အေဆာင္ မ်ားကို လံုး၀ ေ႐ွာင္ၾကဥ္ ရပါမယ္.. အကိုက္ အခဲ ေပ်ာက္ေဆး (NSAIDs) မ်ားဟာ လည္း အသည္း ေျခာက္ျခင္း ကိုပိုမို ဆိုး႐ြား ေစတဲ့ အတြက္ ေ႐ွာင္ၾကဥ္ ရပါမယ္..

အသည္းေရာင္ ဘီနဲ႔စီ ေရာဂါ ႐ွိသူမ်ား အဖို႔ ၎နဲ႔ သင့္ေတာ္တဲ့ ေဆး၀ါး ကုသ မႈခံယူ သင့္ပါတယ္.. ေရဖ်ဥ္း စဲြျခင္း၊ေျခေထာက္ ေဖာေရာင္ ျခင္း ႐ွိသူမ်ား အဖို႔ သင့္ေတာ္တဲ့ ဆီးေဆး ကို ေပးျခင္း ျဖင့္ ကုသ ရပါမယ္.. ေပၚတယ္ ေသြးဖိအား ျမင့္တက္ ေနျခင္း ႐ွိလွ်င္ Beta-blockers (esp;- propranolol), Nitrates (Isosorbide dinitrate) ေပးျခင္း ျဖင့္ ဖိအား ခ်ေပး ရပါမယ္.. Octreotide ကို ေပးျခင္း ျဖင့္လည္း ဖိအားကို ခ်ေပး ႏိုင္ပါတယ္.. အစာမ်ဳိ ေသြးေၾကာ ေပါက္ျပီး ေသြးအန္ ျခင္း (Esophageal Varices) ျဖစ္ပါက သားေရပင္ ပစ္စည္းျခင္း (Band Ligation)၊ အယ္လ္ကိုေဟာ အျပင္း ထိုးေပးျခင္း (Sclerotherapy) ျဖင့္ ေသြးမထြက္ ေအာင္ ကုသ ရပါမယ္.. ေဆးျဖင့္ ေပၚတယ္ ဖိအား ျမင့္တက္ ျခင္းကို မထိန္းႏိုင္ ေတာ့လွ်င္ ေပၚတယ္ ေသြးျပန္ ေၾကာႏွင့္ ပင္မ ေသြးျပန္ ေၾကာကို လမ္းလႊဲ တည္ေဆာက္ ခြဲစိတ္ ကုသ ေပးျခင္း (Transjugular Intrahepatic Portosystemic Shunt - TIPS), (Distal SplenoRenal Shunt - DSRS) တို႔ ျဖင့္ ကုသ ေပးႏိုင္ ပါတယ္..

အသည္းေၾကာင့္ ဦးေႏွာက္ အဆိပ္ သင့္ျခင္း (Hepatic Encephalopathy) ျဖစ္ပြား ပါက Lactulose ၀မ္းႏႈတ္ေဆး ကို ေပးျခင္းျဖင့္ အူမၾကီးမွ အဆိပ္ အေတာက္ ဓါတ္မ်ား စုပ္ယူမႈ ကို ေလွ်ာခ် ျခင္းျဖင့္ သက္သာ ေစႏိုင္ ပါတယ္.. အကယ္၍ Lactulose တစ္မ်ဳိး တည္းျဖင့္ မလံု ေလာက္ပါက Neomycin, Metronidazole ကဲ့သို႔ ပဋိဇီ၀ ေသာက္ေဆး မ်ားကို ပူးတြဲ ေပးႏိုင္ ပါတယ္.. ေဆးကုသ မႈျဖင့္ ေနာက္ဆက္ တြဲဆိုးက်ဳိး မ်ား (Complications) မသက္သာ ပါက ေနာက္ဆံုး အသည္း အစားထိုး လဲလွယ္ ျခင္း (Liver Transplant) ဟာ အႏၲိမ ကုထံုး ပဲ ျဖစ္ပါ ေတာ့တယ္.. အားလံုး အသည္း ေရာဂါ အေပါင္းမွ ကင္းေ၀း ႏိုင္ပါေစ....။

References:
http://www.medicinenet.com/cirrhosis/article.htm
http://en.wikipedia.org/wiki/Cirrhosis
http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/cirrhosis/
http://www.mydr.com.au/gastrointestinal-health/liver-cirrhosis

ဆက္လက္ဖတ္႐ႈရန္.....

ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါ (Ischemic Heart Disease)

(အခုတစ္ေလာ အလုပ္မ်ား ေနတာနဲ႕ အသစ္မေရး ျဖစ္ေသးေတာ့ အရင္ ပို႔စ္အေဟာင္း ကိုဘဲ ျပန္တင္ေပး လုိက္ပါတယ္.. အသစ္ကို မၾကာခင္ ေရးေပးပါ့မယ္..)

ႏွလံုးဟာ ခႏၶာကိုယ္ တစ္ခုလံုးသို႔ ေသြးလည္ပတ္ စီးဆင္း ရန္အတြက္ လုပ္ေဆာင္ ေပးေသာ ေသြးညွစ္စက္
(Blood Pump Machine) တစ္ခု ပဲျဖစ္ ပါတယ္.. တစ္ရက္ လွ်င္ ပ်မ္းမွ် အၾကိမ္ ၁၀၀,၀၀၀ ခန္႔ ခုန္ရျပီး ေသြး ထုထည္ ဂါလံ ၂,၀၀၀ ခန္႔ ညွစ္ထုတ္ ေပးေန ရပါတယ္.. လူ႔သက္တမ္း တစ္ေလွ်ာက္လံုး မရပ္ မနား စည္းခ်က္ မွန္မွန္ ညွစ္ ထုတ္ေပး ေနရျပီး အသက္ ၇၀ အ႐ြယ္ ေရာက္ပါက ႏွလံုး ခုန္ျခင္း အၾကိမ္ေပါင္း ၂.၅ ဘီ လီယံ ေက်ာ္ ခုန္ျပီး ျဖစ္ပါ တယ္.. ဒီလို အခ်ိန္ ျပည့္ လုပ္ေဆာင္ ႏိုင္ေအာင္ ႏွလံုး ႂကြက္သား အတြက္ ေအာက္စီ ဂ်င္နဲ႔ အာဟာ ရကို ႏွလံုး ေသြးေၾကာ (Coronary Arteries) မ်ားက ေထာက္ပံ့ ေပးေန ရပါတယ္.. အေၾကာင္း အမ်ဳိးမ်ဳိး ေၾကာင့္ ႏွလံုး ေသြးေၾကာ မ်ားဟာ က်ဥ္းေျမာင္း လာျပီး ႏွလံုး ႂကြက္သား အတြက္ ေအာက္စီ ဂ်င္နဲ႔ အာဟာ ရကို လံုေလာက္စြာ မေထာက္ ပံ့ႏိုင္ေတာ့ တဲ့အခါ ႏွလံုး ေသြးေၾကာ က်ဥ္း လကၡ ဏာမ်ား ေပၚေပါက္ လာပါ တယ္.. အေမရိကန္ ႏိုင္ငံတြင္ လူဦးေရ ၃သန္းမွ ၄သန္းခန္႔ထိ ဘာလကၡဏာ မွမျပပဲ ႏွလံုး ေသြးေၾကာ က်ဥ္း ေရာဂါ ျဖစ္ေပၚ ေနပါတယ္..

ႏွလံုးေသြးေၾကာ က်ဥ္းေစေသာ အဓိက အခ်က္(၃)ခ်က္မွာ

1. ေသြးတိုးေရာဂါ (Hypertension)
2. ေသြးတြင္း ကိုလက္စထေရာ မ်ားျခင္း (Hypercholesterolaemia)
3. ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း (Smoking)

တို႔ျဖစ္ပါတယ္...

ႏွလံုးေသြးေၾကာ က်ဥ္းေစေသာ အျခား အေၾကာင္းမ်ားကေတာ့

• ဆီးခ်ဳိေသြးခ်ဳိေရာဂါ (Diabetes)
• စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားျခင္း (Stress)
• အဝလြန္ျခင္း (Overweight)
• လႈပ္႐ွားမႈနည္းတဲ့ ထိုင္ျပီး အလုပ္လုပ္ကိုင္ရျခင္း (Sedentary Lifestyle)

တို႔ျဖစ္ပါတယ္..

အထက္ပါ အေၾကာင္းမ်ားေၾကာင့္ ေသြးေၾကာရဲ႕ အတြင္းနံရံဟာ အနည္က် စုပံု ထူအမ္းလာျပီး (Athero-
sclerosis) က်ဥ္းေျမာင္းလာပါတယ္.. အနည္က် စုပံုတဲ့ အထဲတြင္ ကိုလက္စထေရာ (Cholesterol)၊ ကယ္
လ္စီယမ္ (Calcium)၊ ဆဲလ္ေသ အစအနမ်ား (Cellular debris)၊ ေသြးမႊားဥမ်ား (Platelets) မ်ား ပါဝင္ပါ
တယ္.. ၎ အနည္က်စုပံုခဲသည္ ေသြးေၾကာနံရံမွ ျပဳတ္ထြက္ျပီး ေသြးေၾကာ တစ္ေနရာတြင္ ပိတ္မိတတ္ပါ
တယ္ (Embolism).. ႏွလံုးေသြးေၾကာတြင္ ပိတ္မိပါက ႏွလံုးပုပ္ျခင္း (Myocardial Infarct)၊ ဦးေႏွာက္ေသြး
ေၾကာ ပိတ္မိပါက ေလျဖတ္ျခင္း (Stroke)၊ ေျခလက္႐ွိ ေသြးေၾကာမ်ား ပိတ္မိပါက နာက်င္ျခင္း၊ အသားပုပ္
ျခင္း (Gangrene) တို႔ ျဖစ္တတ္ပါတယ္..

ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္း ေရာဂါလကၡဏာမ်ားမွာ (Angina Pectoris)

• ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္း၊ ရင္ဘတ္ အလယ္တြင္ တင္းက်ပ္စြာ ခံစားရျခင္း၊ ေလးလံေနျခင္း၊ ရင္ပူျခင္း
  • ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္းသည္ ရံဖန္ရံခါ ဘယ္ဘက္ပုခံုးႏွင့္ ဘယ္ဘက္လက္ေမာင္းသို႔၎၊ လည္ပင္း ႏွင့္ ေမးေစ့တစ္ဝိုက္ သို႔၎ ျပန္ႏွံ႔နာက်င္ တတ္ပါတယ္.. ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္းသည္ ႐ုတ္တရက္ ေျပးလႊားျခင္း၊ အားစိုက္အလုပ္ လုပ္ရျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚတတ္ျပီး အမ်ားအားျဖင့္ စကၠန္႔(၃၀)မွ (၅)မိနစ္ထိ ၾကာတတ္ပါတယ္.. အနားယူပါက သက္သာလာပါတယ္..
• အသက္႐ွဴျမန္ျခင္း၊ အသက္႐ွဴၾကပ္သကဲ့သို႔ ခံစားရျခင္း၊ မူးေဝလာျခင္း၊
• ပ်ဳိ႕အန္ျခင္း၊
• အလြန္အမင္း ေခၽြးထြက္လာျခင္း၊
• အနားယူေသာ္လည္း ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္း မသက္သာပါက ႏွလံုးေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း (Heart Attack) ျဖစ္ႏိုင္သျဖင့္ သတိထားရန္ လိုအပ္ပါတယ္..

ေရာဂါစမ္းသပ္စစ္ေဆးခ်က္မ်ား

• Exercise Electrocardiogram (ECG) ႐ိုက္ျခင္း၊
• Cardiac Catheterization
  • Tube အေသးစား တစ္မ်ဳိးအား ေျခေထာက္ (သို႔) လက္ေမာင္း ေသြးေၾကာမွတစ္ဆင့္ ႏွလံုးေသြးေၾကာသို႔ ေရာက္ေအာင္လုပ္ျပီး Special dye တစ္မ်ဳိးအား ထုတ္လႊတ္၍ ဓါတ္မွန္႐ိုက္ၾကည့္ျခင္းျဖင့္ ေသြးေၾကာက်ဥ္းတဲ့ေနရာ သိႏိုင္ပါတယ္..
• ရင္ဘတ္ဓါတ္မွန္ (Chest X-ray) ႐ိုက္ျခင္းျဖင့္ ႏွလံုးအေျခအေနကို ၾကည့္ျခင္း၊
• ေသြးတြင္း ကိုလက္စထေရာ စစ္ေဆးျခင္း၊ ဆီးခ်ဳိေသြးခ်ဳိ စစ္ေဆးျခင္း၊

တို႔ ျပဳလုပ္ရန္ လိုအပ္ပါတယ္..

လိုက္နာရမည့္အခ်က္မ်ား

• တိရိစာၦန္အဆီမ်ား၊ နီေသာအသား၊ ၾကက္ဥ၊ မလိုင္ပါ ႏြားႏို႔ႏွင့္ ႏို႔ထြက္ပစၥည္းမ်ား အစ႐ွိသည့္ ကိုလက္စထေရာ ႂကြယ္ဝေသာ အစားအစာမ်ားကို ေ႐ွာင္၍ ဟင္းသီးဟင္း႐ြက္ အသီးအႏွံမ်ား၊ မလိုင္ထုတ္ထားေသာ ႏြားႏို႔၊ ငါး၊ ၾကက္ဘဲအသားမ်ား၊ ဂ်ဳံ ေျပာင္း လူး ဆပ္ ကဲ့သို႔အႏွံမ်ား စားသံုးပါ..
• ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းသည္ ႏွလံုးေသြးေၾကာတြင္း ေအာက္စီဂ်င္ ပို႔ေဆာင္မႈကို အဟန္႔အတား ျဖစ္ေစသျဖင့္ လံုးဝေ႐ွာင္ၾကဥ္ရန္..
• သင့္တင့္ေသာ ကိုယ္လက္ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ေဆာင္ရန္..
• ေသြးတိုးႏွင့္ ဆီးခ်ဳိေသြးခ်ဳိ ေရာဂါ ႐ွိပါက ေရာဂါအတြက္ ညႊန္ၾကားထား သည္မ်ားကို လိုက္နာရန္..
• စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားကို ေ႐ွာင္ၾကဥ္ရန္..

ေဆးဝါးကုသမႈ
ေဆးဝါမ်ားကို ဆရာဝန္ ညႊန္ၾကားသည့္အတိုင္း လိုက္နာေသာက္သံုးရပါမယ္..

• Nitrates (Nitroglycerin..), Betablockers (propranolol, metoprolol...), Calcium channel blockers (Amlodipine, diltiazem...) စသည့္ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ယ္ေစရန္ႏွင့္ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္း၊ေအာက္စီဂ်င္ လိုအပ္မႈကို ထိန္းခ်ဳပ္ေပးေသာေဆးမ်ား ။
• ေသြးခဲျခင္းကိုတားဆီးေပးေသာေဆးမ်ား ie. Aspirin (Aspilet),.....။
• ေသြးတြင္းကိုလက္စထေရာ မ်ားေနပါက က်ေစေသာေဆးမ်ား ie. Statins (Atorvastatin, Simvastatin,....)။
• ခြဲစိတ္ကုသမႈအေနျဖင့္-ႏွလံုးေသြးေၾကာလမ္းလႊဲတည္ေဆာက္ျခင္း (Coronary Bypass) ႏွလံုးေသြးေၾကာခ်ဲ႕ျခင္း (Angioplasty) စသည့္ ခြဲစိတ္နည္းမ်ားျဖင့္လည္း ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါကို ကုသႏိုင္ေၾကာင္း ေရးသားေဖာ္ျပလိုက္ပါတယ္..။

ဆက္လက္ဖတ္႐ႈရန္.....

ေဆးေလာကဟာသမ်ား -၂ (Medical Jokes -2)

ႏွလံုးအထူးကု ဆရာ၀န္ၾကီးရဲ႕ စ်ာပန အခမ္း အနားဟာ ဧည့္ပရိတ္သတ္မ်ားနဲ႔ အထူး စည္ကား ေနပါတယ္.. ႏွလံုးသား ပံုေဖာ္ထားတဲ့ ပန္းအလွဆင္ ပန္း၀ို္င္း ၾကီးမွ ဆရာ၀န္ၾကီးရဲ႕ ႐ုပ္ကလာပ္ကို ျဖတ္သန္း သယ္ေဆာင္ျပီး ခမ္းခမ္းနားနား ဂုဏ္ျပဳ ႏႈတ္ဆက္ကာ ပို႔ေဆာင္လ်က္ ႐ွိေနခိုက္ ပရိသတ္အတြင္းမွ တီးတိုးရယ္သံ ထြက္ေပၚ လာပါတယ္.. ရယ္သူရဲ႕ ေဘးမွ လူက ရယ္ေနသူကို...
"ခင္ဗ်ား ဘာလို႔ ရယ္တာလဲ"
ရယ္ေနသူက.....
"ႏွလံုးအထူးကု ဆရာ၀န္ၾကီးရဲ႕ စ်ာပနကို ၾကည့္ျပီး က်ေနာ့စ်ာပန အေၾကာင္း ေတြးမိလို႔ပါ"
ေမးေနသူက...
"ခင္ဗ်ားက ဘာမို႔လို႔ လဲ"
ရယ္ေနသူ ျပန္ေျဖလိုက္တာကေတာ့...
" က်ေနာ္က သားဖြားနဲ႔ မီးယပ္ အထူးကုပါ.."

ဦးေႏွာက္ အစားထိုး ကုသဖို႔ လိုအပ္တဲ့ လူနာက ဦးေႏွာက္ အစားထိုး ကုသေပးေနတဲ့ ေဆး႐ံုမွ တာ၀န္႐ွိ ဆရာ၀န္အား ေစ်းႏႈန္း စံုစမ္းရာ...
ဆရာ၀န္က...
"ေကာင္းျပီ.. ဒီက ပီအိပ္ခ်္ဒီ ဆရာၾကီး ရဲ႕ဦးေႏွာက္က ေဒၚလာ ၁၀၀၀၀၊ ေဟာဒါက နာဆာ ထိပ္တန္း သိပၸံပညာ ႐ွင္ၾကီးရဲ႕ ဦးေႏွာက္က ေဒၚလာ ၁၅၀၀၀၊ ဒါက ရဲ၀န္ထမ္း တစ္ဦးရဲ႕ ဦးေႏွာက္ ေဒၚလာ ၅၀၀၀၀ ..."
"ဘာျဖစ္လို႔ ပါလဲ ေဒါက္တာ"
"သူ႔ဦးေနွာက္က တစ္ခါမွ မသံုးရေသး လို႔ပါဘဲ..."

"ေဒါက္တာ ခင္ဗ်ား ..ကၽြန္ေတာ့္ကို ခြဲစိတ္မႈလုပ္ျပီး သြားရင္ ကၽြန္ေတာ္ တေယာ ထိုးႏိုင္ပါသလား"...
"ခင္ဗ်ား ေကာင္းေကာင္း ထုိးႏိုင္ပါလိမ့္မယ္.."
"ေက်းဇူးပါဘဲ ေဒါက္တာ ကၽြန္ေတာ္ အရင္က တေယာ မထိုးတတ္ပါဘူး"

"ေဒါက္တာ ခင္ဗ်ား .. ကၽြန္ေတာ္ နမိုးနီးယား ျဖစ္ေနတယ္ ဆိုတာ ေသခ်ာပါသလား.. ကၽြန္ေတာ္ အရင္က ၾကားဖူးတာ ဆရာ၀န္ တစ္ေယာက္ က လူနာ တစ္ေယာက္ကို နမိုးနီးယား ျဖစ္တယ္ဆိုျပီး အဲဒီလူ ေသေတာ့ တိုက္ဖိြဳက္ေရာဂါ နဲ႔ ေသသြား ပါတယ္.."
"စိတ္မပူပါနဲ႔ .. ကၽြန္ေတာ့္ဆီမွာ ေတာ့ အဲဒီလိုမ်ဳိး မ႐ွိပါဘူး နမိုးနီးယား ျဖစ္ေနသူက နမိုးနီးယား နဲ႔ဘဲ ေသၾကပါတယ္.."

လူနာ တစ္ဦး ဟာ အလြန္တရာ ခ်မ္းေအးတဲ့ ဒဏ္ကို ခံစားေနရတဲ့ အတြက္ ဆရာ၀န္္ဆီ သြားျပပါတယ္.. ဆရာ၀န္က ေသာက္ေဆး မ်ားကို ေပးလိုက္ေသာ္လည္း မသက္သာေပ.. ေနာက္တစ္ေန႔ ဆက္ျပေတာ့ ေနာက္ထပ္ေသာက္ေဆး အခ်ဳိ႕ ေပးေသာ္လည္း ထူးျခားမႈ မ႐ွိလာေပ.. တတိယ ေန႔ ဆရာ၀န္ဆီ ျပန္လာေတာ့ ..ဆရာ၀န္က
"ခင္ဗ်ား အိမ္ျပန္ေရာက္ ေရာက္ျခင္း ေရေႏြးနဲ႔ ေရခ်ဳိးလိုက္ပါ.. ျပီးျပီးခ်င္း အိမ္ျပတင္း ေပါက္ေတြကို ဖြင့္လိုက္ပါ.. ေနာက္ေတာ့ အဲဒီ ျပတင္းေပါက္ နားမွာ ရပ္ေနပါ.."
"အဲဒီ လိုေနရင္ ကၽြန္ေတာ္ အေအးမိျပီး နမိုးနီးယား ျဖစ္သြား မွာေပါ့.." လူနာက ျပန္ေျပာ လိုက္ေတာ့..
ဆရာ၀န္ ျပန္ေျဖ လိုက္တာကေတာ့ ..
"ကၽြန္ေတာ္ နမိုးနီးယား ကိုေတာ့ ေကာင္းေကာင္း ကုတတ္ပါတယ္.."

၀န္ထမ္း တစ္ဦးဟာ အလုပ္လာရာမွာ နားႏွစ္ဖက္စလံုး ပတ္တီး စည္းထားတာကို အလုပ္႐ွင္က ေတြ႔ေတာ့..
"မင္း ဘာျဖစ္လာတာလဲ.. နားႏွစ္ဖက္စလံုး ပတ္တီး စည္းထားတာ ပါလား..."
"ကၽြန္ေတာ္ မေန႔ညက မီးပူတိုက္ ေနတုန္း ဖုန္း၀င္လာလို႔ မီးပူကို နားမွာကပ္ျပီး ေျဖမိပါတယ္.."
"ဟုတ္ျပီ ဒါဆို ေနာက္တစ္ဖက္ ကေကာ ဘာျဖစ္တာလဲ.."
"ေနာက္တစ္ဖက္က ဆရာ၀န္ဆီ ဖုန္းဆက္ ေခၚမိလုိ႔ပါ.."

References;
http://www.juliantrubin.com/medicaljokes.html
http://jokes.maxabout.com/medical-jokes/totally-unused/3516

ဆက္လက္ဖတ္႐ႈရန္.....

အဆုတ္တီဘီေရာဂါ (Pulmonary Tuberculosis)

တီဘီ ေရာဂါဟာ ကူးစက္ လြယ္တဲ့ ေရာဂါ ျဖစ္ျပီး Mycobacterium tuberculosis ဘက္တီး ရီးယား ပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္ပြား ရတာ ျဖစ္ပါတယ္.. Tubercles Bacillus လို႔လည္း ေခၚျပီး အတိုေကာက္ TB လို႔ ေခၚပါတယ္.. ကမာၻ႔ လူဦးေရ သံုးပံု တစ္ပံု ဟာတီဘီ ေရာဂါ ပိုးကူးစက္ ခံထား ရျပီး တစ္စကၠန္႔ မွာ ပ်မ္းမွ် လူတစ္ဦး ကူးစက္ ခံေန ရေၾကာင္း ကမာၻ႔က်န္းမာေရး အဖြဲ႔ (WHO) မွ ခန္႔မွန္း ထားပါတယ္.. အိပ္ခ်္ အိုင္ဗြီ ပိုး မ႐ွိဘဲ တီဘီ ပိုး တစ္မ်ဳိး တည္းသာ ကူးစက္ ခံထား ရသူ မ်ားရဲ႕ ၅ မွ ၁၀ % ကသာ သူတို႔ ရဲ႕ သက္တမ္း တစ္ေလွ်ာက္ တီဘီ ေရာဂါ လကၡဏာ ကို ခံစား ၾကရ ပါတယ္.. အိပ္ခ်္ အိုင္ဗြီ နဲ႔ တီဘီ ပိုး ႏွစ္မ်ဳိး လံုး ကူးစက္ ခံရသူ မ်ားမွာ ေတာ့ တီဘီ ေရာဂါ ပိုမို ျဖစ္ပြား တတ္ၾက ပါတယ္.. တီဘီ ေရာဂါ ျဖစ္ပြား ေနသူ တစ္ဦး ဟာ မကု သဘဲ ထားပါက တစ္ႏွစ္ အတြင္း ပ်မ္းမွ် လူ ၁၀ မွ ၁၅ ဦးထိ ထပ္မံ ကူးစက္ ႏိုင္ပါတယ္..

တီဘီ ေရာဂါ ပိုးဟာ ေရာဂါ ျဖစ္ပြား ေနသူ၏ ႏွာေျခ၊ ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း၊ တံေတြး ေထြးျခင္းေၾကာင့္ ေလမွ တစ္ဆင့္ အသက္ ႐ွဴ လမ္းေၾကာင္း တစ္ေလွ်ာက္ ၀င္ေရာက္ ကူးစက္ တတ္ပါတယ္.. အဓိက အားျဖင့္ အဆုတ္ တြင္းတြင္ ၀င္ေရာက္ ပြားမ်ား တတ္ျပီး ခႏၶာကိုယ္ အျခား ေနရာ မ်ားသို႔ လည္း ပ်ံ႕ႏွံ႔ ျဖစ္ပြား တတ္ပါတယ္.. အဆုတ္ အျပင္ အျခား အျဖစ္မ်ား ေသာ ေနရာ မ်ားမွာ ဦးေႏွာက္ အေျမွး (Meninges)၊ အဆုတ္ ေျမွးလႊာ (Pleura)၊ အ႐ိုး အထူးသျဖင့္ ေက်ာ႐ိုး တီဘီ (Pott's Spine)၊ ေက်ာက္ကပ္ (Kidney)၊ အူသိမ္ (Intestine) တုိ႔ ျဖစ္ၾက ပါတယ္.. ဒီေဆာင္းပါး မွာ အဆုတ္ တီဘီ အေၾကာင္း ကိုဘဲ ဦးစားေပး ေရးပါ့မယ္.. ခႏၶာကိုယ္ ခုခံ အား ေကာင္းမြန္ သူမ်ား တြင္ တီဘီ ပိုးမ်ား ၀င္ေရာက္ လာပါက ပိုးပြား မ်ားမႈ ကို ဟန္႔တား ထားေစျပီး ပိုးမ်ား၏ ပတ္လည္ တြင္ အနာ႐ြတ္ တစ္သွ်ဴး (Scar Tissue) မ်ား ၀န္းရံ ထားျခင္း ျဖင့္ ေရာဂါ မျဖစ္ေပၚ ေအာင္၊ ငုပ္လွ်ဳိး ေနေအာင္ ခုခံ ထားႏိုင္ ပါတယ္.. ခႏၶာ ကိုယ္ ခုခံ မႈ ေလ်ာ့နည္း လာပါက ငုပ္လွ်ဳိး ေနေသာ တီဘီ ေရာဂါ ပိုးမ်ား ျပန္လည္ ပြားမ်ား လာျပီး တီဘီ ေရာဂါ လကၡဏာ မ်ား ျဖစ္ေပၚ လာပါတယ္.. တီဘီ ကူးစက္ ရန္ အခြင့္ အလမ္း မ်ားေသာ သူမ်ားမွာ

• တီဘီ ေရာဂါ ျဖစ္ပြား ေနသူႏွင့္ အတူေန မိသားစု ၀င္မ်ား၊
• ျပဳစု ေစာင့္ေ႐ွာက္ ေရး ေဂဟာ မ်ား႐ွိ အတူ ေနသူမ်ား၊
• အက်ဥ္း သားမ်ား၊
• အရက္ ေသာက္သံုး သူမ်ား၊ မူးယစ္ ေဆးစြဲ သူမ်ား၊
• ဆီးခ်ဳိ ေသြးခ်ဳိ ေရာဂါ ေ၀ဒနာ ႐ွင္မ်ား၊ ကင္ဆာ ေ၀ဒနာ႐ွင္မ်ား၊ အိပ္ခ်္အိုင္ဗြီ ကူးစက္ခံရသူမ်ား၊
• က်န္းမာေရး ၀န္ထမ္းမ်ား
တို႔ ျဖစ္ပါတယ္...။

တီဘီ ေရာဂါ လကၡဏာ မ်ားမွာ

• တာ႐ွည္ စြာ ေခ်ာင္းဆိုး ျခင္း(chronic cough)၊
• ေခ်ာင္းဆိုး ေသြးပါ ျဖစ္ျခင္း (blood- tinged sputum)၊
• တေငြ႕ေငြ႕ ဖ်ားတတ္ ျခင္း (low grade fever)၊
• ညပိုင္း ေခၽြးထြက္ တတ္ျခင္း (night sweat)၊
• အစား အေသာက္ ပ်က္လာျခင္း (loss of appetite)၊
• ကိုယ္အေလး ခ်ိန္က် လာျခင္း (weight loss)
• ေမာပန္း ႏံုးလြယ္ျခင္း (Fatique)

တုိ႔ ျဖစ္ပါတယ္.. အဆုတ္ ျပင္ပ တီဘီ မွာ ျဖစ္ပြား သည့္ ေနရာ ေပၚမူ တည္ျပီး လကၡဏာ ျပသၾက ပါတယ္..

တီဘီ ေရာဂါ ႐ွာေဖြ စမ္းသပ္ ရာတြင္ သလိပ္ကို မိုက္ခ႐ို စကုပ္ျဖင့္ စစ္ေဆး ႐ွာေဖြျခင္း (Microscopic Sputum Examination)၊ ရင္ဘတ္ ဓါတ္မွန္ ႐ိုက္၍ စစ္ေဆး ၾကည့္႐ႈျခင္း (Chest X-ray)၊ အေရျပား တြင္ ေဆးရည္ ထိုး၍ စစ္ေဆးျခင္း (Tuberculin Skin Test)၊ တီဘီ ပိုးရဲ႕ ဒီအန္ေအ (DNA) ကို Polymerase Chain Reaction (PCR) နည္းျဖင့္ ႐ွာေဖြ စစ္ေဆးျခင္း တို႔ ျဖစ္ပါတယ္...

တီဘီ ေရာဂါ လကၡဏာ ခံစား ျဖစ္ပြား ေနသူမ်ား မကုသ ဘဲ ထားပါက ၅၀% ေက်ာ္ဟာ အသက္ ဆံုး႐ံႈး ႏိုင္ပါတယ္.. တီဘီ ေရာဂါ ပိုးဟာ အျခား ေရာဂါ ပိုးမ်ား နဲ႔ မတူဘဲ အခ်ိန္ ၾကာ႐ွည္စြာ ကုသမွ ေပ်ာက္ကင္း ႏိုင္ပါတယ္.. ငုပ္လွ်ဳိး ေနေသာ ပိုးမ်ား ေၾကာင့္၎၊ ဘက္တီး ရီးယား ပိုး၏ ဆဲလ္နံရံ ဟာ အဆီနဲ႔ မိုင္ေကာလစ္ အက္စစ္ (Mycolic acid) အမ်ား အျပား ပါ၀င္ တာေၾကာင့္ ၎ အလြယ္ တကူ ေဆးတိုက္ဖ်က္ ႏိုင္မႈ မ႐ွိတာ ေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္.. ျဖစ္ပြားမႈ အသစ္ အေဟာင္း၊ ျဖစ္ပြားတဲ့ ေနရာ ေပၚ မူတည္ျပီး ေဆးကို ၆ လ မွ ၂ ႏွစ္ ထိ ေသာက္ဖို႔ လိုအပ္ ပါတယ္.. တီဘီ ေရာဂါ ကိုတိုက္ဖ်က္ ႏိုင္တဲ့ အစြမ္း ထက္ေဆး ႏွစ္မ်ဳိး ကေတာ့ Rifampicin နဲ႔ Isoniazid ျဖစ္ျပီး ေဆးေသာက္ သံုးေနတဲ့ ကာလ တစ္ေလွ်ာက္ လံုး အျမဲ ပါ၀င္ ေနပါတယ္.. အျခား တဲြဖက္ သံုးစြဲ ရတဲ့ ေဆးမ်ား ကေတာ့ Ethambutol, Pyrazinamide, Inj Streptomycin တုိ႔ ျဖစ္ပါတယ္.. တီဘီ ေရာဂါ အတြက္ ေဆးတစ္မ်ဳိး တည္းကိုသာ သံုးစြဲ ကုသ ပါက အခ်ိန္ ၾကာျမင့္ သည့္အျပင္ အဓိက ေဆးမတိုး ေဆးယဥ္ ပါးမႈ ျပႆနာ (Drug Resisitant) မ်ား ေပၚေပါက္ လာႏိုင္လို႔ ေဆးမ်ား စုေပါင္း သံုးစြဲ ကုသလာ ၾကပါတယ္.. အခု အခါ ကမာၻ႕ က်န္းမာေရး အဖြဲ႔ၾကီး (WHO) မွ ခ်မွတ္ ညႊန္ၾကား ထားေသာ "တုိက္႐ိုက္ ၾကည့္႐ႈ အခ်ိန္ တုိႏွင့္ကု" (Directly Observed Treatment in Short-course - DOTS) စနစ္ အရ ကုထံုး မ်ားျဖင့္ ကုသ ေပးေန ၾကပါတယ္.. ျမန္မာ ႏိုင္ငံ မွာေတာ့ အမ်ဳိးသား တီဘီ ေရာဂါ တုိက္ဖ်က္ေရး အဖြဲ႔ (NTP) ၏ စီစဥ္ ညႊန္ၾကားမႈ ျဖင့္ ျမိဳ႕နယ္ ေဆး႐ံု မ်ား႐ွိ တီဘီ ေရာဂါ တိုက္ဖ်က္ေရး ဌာန၊ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ တစ္၀ွမ္း ႐ွိ "ေန အရည္ အေသြး ျပည့္ ေဆးခန္း" (Sun Clinic) မ်ားတြင္ တီဘီ ေရာဂါ ေ၀ဒနာ ႐ွင္မ်ားအား အခမဲ့ ေဆးေပး ကုသ လ်က္႐ွိ ပါတယ္.. ေဆးမ်ားကို ေန႔စဥ္ အခ်ိန္မွန္ စနစ္တက် ေသာက္ရန္ လိုအပ္ျပီး ပ်က္ကြက္ ပါက ေဆးယဥ္ ပါးမႈ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် မ်ားပါတယ္.. အဓိက ေဆးႏွစ္ မ်ဳိးျဖစ္တဲ့ Rifampicin နဲ႔ Isoniazid ေဆးယဥ္ပါး လာပါက Multi-Drugs Resisitant TB (MDRT or MDR-TB) လို႔ ေခၚျပီး ျမိဳ႕နယ္ ေဆး႐ံု နဲ႔ ေဆးခန္း မ်ားတြင္ ကုသမႈ မေပး ႏိုင္ေတာ့ဘဲ အမ်ဳိသား တီဘီ တုိက္ဖ်က္ေရး ဇံု/ေဆး႐ံု မ်ားတြင္ သာ ဆက္လက္ ေဆးကုသ ခံယူ ရပါမယ္...

တီဘီ ေရာဂါ ကာကြယ္ေရး အေနျဖင့္ ကေလးငယ္ မ်ားအား ပံုမွန္ ကာကြယ္ ေဆးထုိး အစီ အစဥ္ အရ ကေလး တီဘီ ကာကြယ္ေဆး (BCG) ကို ထိုးႏွံ ေပးလ်က္ ႐ွိရာ မပ်က္ မကြက္ ထုိးႏွံ ေပးျခင္းျဖင့္ ျပင္းထန္ေသာ တီဘီ ေရာဂါ မျဖစ္ေအာင္ ကာကြယ္ ေပးႏိုင္ ပါတယ္.. မိသားစု ၀င္တစ္ဥိး တြင္ တီဘီ ေရာဂါ သံသယ ႐ွိသူ (သို႔) တီဘီ ေရာဂါ ျဖစ္ပြား ေနပါက ေစာစီး စြာ ကုသ မႈခံယူ ျခင္းဟာ က်န္မိသားစု ၀င္မ်ား အတြက္ အေကာင္း ဆံုးကာကြယ္ နည္းျဖစ္ ပါတယ္.. တီဘီ ေရာဂါ ျဖစ္ပြား ေနသူ ဟာ အျခား သူသို႔ ေရာဂါ မကူးစက္ ေစရန္ တတ္ႏိုင္ သမွ် လူစု လူေ၀း ေနရာကို ေ႐ွာင္ျပီး ေခ်ာင္းဆိုး ႏွာေျခ ပါက လက္ကိုင္ ပ၀ါျဖင့္ အုပ္၍ ေနထိုင္ရန္ နွင့္ ေနအိမ္ ကို ေလ၀င္ ေလထြက္ ေကာင္းေအာင္ အျမဲ ထား႐ွိရန္ လိုအပ္ ပါတယ္.. ကိုယ္ခံ အားေကာင္း ေနသူ ဟာ တီဘီ ေရာဂါပိုး ကူးစက္ ၀င္ေရာက္ ခံရ ေသာ္လည္း ေရာဂါ လကၡဏာ မျပဘဲ ေနထိုင္ ႏိုင္သျဖင့္ အေသာက္ အစား၊ မူးယစ္ေဆး ေ႐ွာင္ၾကဥ္ ၍ အာဟာရ ျပည့္၀ စြာ စားေသာက္ ေနထိုင္ သင့္ပါ ေၾကာင္း ေရးသား ေဖာ္ျပ လိုက္ရ ပါတယ္.. စာဖတ္ သူအေပါင္း ေဘးဘယာ ကင္းေ၀း ႏိုင္ၾက ပါေစ...။

References;
http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs104/en/
http://en.wikipedia.org/wiki/Tuberculosis
http://www.medicinenet.com/tuberculosis/article.htm

ဆက္လက္ဖတ္႐ႈရန္.....